Deze website met internetadres http://www.pfizerpro.nl en alle hierop vermelde informatie is uitsluitend gericht op inwoners van Nederland.
Menu
Close
Menu
Close
Auteur: drs. J.W.J. (Jarno) Huijs, Arts-onderzoeker Maastricht University/Maastro
Hersenmetastasen horen bij de meest ingrijpende complicaties van longkanker. Ze kunnen het neurologisch functioneren en de kwaliteit van leven sterk beïnvloeden, en hebben vaak grote impact op behandelkeuzes.
Longkanker is de meest voorkomende primaire tumor die leidt tot hersenmetastasen.1 Naar schatting ontwikkelt 20–40% van de patiënten met niet-kleincellig longcarcinoom (NSCLC) gedurende het ziektebeloop hersenmetastasen.2 Bij kleincellig longcarcinoom (SCLC) liggen deze percentages zelfs nog hoger.3 De incidentie van hersenmetastasen nemen toe, waarschijnlijk door verbeterde systemische ziektecontrole (patiënten leven langer) én betere diagnostiek en screening waardoor hersenmetastasen vaker en eerder worden gevonden.4
Belangrijke risicofactoren voor hersenmetastasen zijn een gevorderd stadium, uitgebreide extracraniële metastasering en jongere leeftijd. In NSCLC is bovendien een hogere prevalentie/incidentie van hersenmetastasen beschreven bij specifieke driver-alteraties (zoals EGFR, ALK, ROS1).5
De klinische presentatie van hersenmetastasen kan sterk variëren, van zeer veel tot geen klachten. Veelvoorkomende klachten zijn hoofdpijn, insulten, focale uitval (kracht-/spraakstoornissen), cognitieve of gedragsveranderingen, en misselijkheid/braken. Patiënten met symptomatische hersenmetastasen presenteren zich daardoor niet zelden primair bij de neuroloog. Wanneer beeldvorming van het brein aanwijzingen laat zien voor hersenmetastasen en de primaire tumor nog onbekend is, wordt doorgaans aanvullend onderzoek verricht met een CT-thorax-abdomen om de primaire maligniteit op te sporen.6 Indien daarbij een verdenking op een primaire longmaligniteit ontstaat, raakt de longgeneeskunde betrokken voor verdere diagnostiek, stadiëring en behandeling.
“1 op de 3 patiënten met hersenmetastasen door longkanker heeft geen duidelijke neurologische klachten op het moment van diagnose.“
Belangrijk om te benadrukken is dat ongeveer één op de drie patiënten met hersenmetastasen door longkanker géén duidelijke neurologische klachten heeft op het moment van diagnose.7 Dit onderstreept het belang van laagdrempelige beeldvorming van het brein bij patiënten met gemetastaseerde ziekte, met name bij patiënten met een verhoogd risico zoals eerder beschreven. Een MRI met contrast is hiervoor de gouden standaard.8
Vroege diagnostiek van asymptomatische hersenmetastasen kan het behandelplan wezenlijk veranderen. Het kan leiden tot upstaging (bijvoorbeeld van stadium III naar stadium IV), waardoor de behandeling veranderd. Daarnaast kan het aanleiding zijn om lokale therapie (chirurgie of radiotherapie) te plannen om neurologische klachten te voorkomen wanneer de systemische therapie intracranieel onvoldoende aanslaat. Ook kan het helpen bij de keuze tussen verschillende systemische behandelingen, met voorkeur voor de optie met de voor de patiënt beste intracraniële effectiviteit.
De aanwezigheid van hersenmetastasen bij de verdenking longkanker is géén reden om af te zien van verdere diagnostiek. Juist bij longkanker kan de uitkomst van (moleculaire) pathologie het behandelplan ingrijpend veranderen. Dit komt doordat bij bepaalde actionable driver-alteraties (zoals EGFR, ALK of ROS1) behandelingen beschikbaar zijn met hoge intracraniële activiteit, die bij patiënten ook bij een slechte conditie ingezet kunnen worden, met kans op een snelle en langdurige respons.8,9
Moleculaire diagnostiek kost tijd (tot enkele weken)10, en dat betekent soms dat de definitieve systemische behandeling niet dezelfde dag kan starten. Toch is dit wachten de moeite waard: het vergroot de kans dat meteen de meest effectieve therapie wordt gekozen. Als er sprake is van symptomatische hersenmetastasen, kan in afwachting van de moleculaire uitslagen worden gestart met symptoomgerichte stabilisatie (corticosteroïden tegen oedeem) en, waar geïndiceerd, lokale behandeling (chirurgie en/of radiotherapie).
“Moleculaire diagnostiek kost tijd - enkele weken. Toch is dit wachten de moeite waard.“
Belangrijk is bovendien dat een slechte conditie bij presentatie van hersenmetastasen reversibel kan zijn. Neurologische klachten en functieverlies kunnen bijvoorbeeld verbeteren door behandeling met corticosteroïden, waardoor oedeem kan afnemen. Soms kan ook een lokale behandeling zoals resectie geïndiceerd zijn bij één grote klachten gevende metastase, dit moet echter altijd in een multidisciplinair overleg besproken worden. Door tijdig te stabiliseren kan ook een patiënt zonder actionable driver‑alteratie voldoende herstellen om alsnog systemische therapie te ontvangen.
Gezien de toegenomen complexiteit van de behandeling van hersenmetastasen is het belangrijk dat alle patiënten waarbij hersenmetastasen worden vastgesteld niet alleen in het long‑oncologie MDO, maar ook in een dedicated neuro‑oncologisch/hersenmetastasen‑MDO (met o.a. neurologie en neurochirurgie) worden besproken. Een dergelijke multidisciplinaire benadering is essentieel om een weloverwogen keuze te maken tussen eerst starten met een lokale behandeling of systemische therapie, en om de meest geschikte lokale en systemische therapie voor de individuele patiënt te bespreken.
Ondanks sterk verbeterde inzichten en behandelopties in de afgelopen jaren, is er meer onderzoek nodig naar onder andere: de optimale volgorde van lokale en systemische therapie, welke patiënten het meeste baat hebben bij (screening of surveillance) MRI van het brein, en naar effectievere behandelingen voor de volle breedte van longkanker. Tegelijk worden patiënten met hersenmetastasen nog te vaak uitgesloten (of alleen onder strikte voorwaarden toegelaten) van klinische studies, dat beperkt de toepasbaarheid van resultaten en dat moet beter.
Hersenmetastasen bij longkanker zijn frequent, klinisch complex en hebben grote impact. Door tijdige herkenning en adequate beeldvorming, in combinatie met moderne systemische therapieën en sterke multidisciplinaire samenwerking, kunnen we patiënten de beste zorg geven, met als doel optimale ziektecontrole en behoud van kwaliteit van leven.
Drs. J.W.J. (Jarno) Huijs is arts-onderzoeker verbonden aan Maastricht University, Maastro Research en de onderzoeksgroep van prof. dr. L.E.L Hendriks. Zijn onderzoek richt zich op het verbeteren van de diagnostiek en behandeling van hersenmetastasen en leptomeningeale metastasen bij patiënten met longkanker. In dat kader verricht hij onderzoek naar verschillende aspecten van de zorg voor patiënten die worden behandeld met immunotherapie en TKIs, evenals naar het belang van multidisciplinaire samenwerking binnen de oncologische zorg. Hij publiceert actief binnen de thoracale oncologie en draagt bij aan onderzoek dat de vertaalslag maakt van klinische data naar betere patiëntenzorg.
Dit jaar organiseren wij samen met de tumorwerkgroep Pulmonale Oncologie van V&VN Oncologie de 11e editie van Longkanker in perspectief.
Referenties:
Wilt u een bijwerking melden? Ga dan naar de 'Bijwerkingen melden' pagina en klik vervolgens op u van toepassing zijnde button.
De informatie die op deze website wordt aangeboden is uitsluitend bedoeld voor zorgverleners in Nederland. Bent u geen zorgverlener, maar patiënt of consument, ga dan naar www.pfizer.nl.
2026 Pfizer© Alle rechten voorbehouden.